Worked example · Welsh · Year 11
DCF: Producing → Sourcing, searching and planning digital content
A secure Year 11 response for GCSE Cymraeg Language and Literature, Unit 3: Attitudes, Task 2 (3.1.4 Selecting and presenting information), annotated so you can see which success criterion each part meets. It is practice only, not NEA work: the topic is invented and is not the WJEC theme. The key answers: A and F are the strongest sources; E’s “Deddf Enwau Lleoedd (Cymru) 2019” does not exist and its 40% has no traceable source; D’s “every house” is contradicted by A’s 9%. Scores are a judgement, so accept a score one point either way if the evidence supports it. English translations are given in italics.
| Pwy? | Pryd? | Pam? | |
|---|---|---|---|
| A | Dr Rhiannon Pugh, ymchwilydd gydag Arsyllfa Enwau Cymru, corff ymchwil annibynnol | Mawrth 2026 | Ymchwilio a rhoi gwybodaeth. Mae’n dweud pwy sy’n talu (dwy ymddiriedolaeth elusennol). |
| B | Siôn Ifan, gohebydd, Newyddion y Glannau | 14 Mai 2024 | Adrodd stori newyddion leol a rhoi’r ddwy ochr. |
| C | Asiant tai Cartrefi Cain Cymru. Dim enw awdur. | Ionawr 2025 | Perswadio, a gwerthu gwasanaeth: “prisiad am ddim”. |
| D | @CymroBalch87, person dienw | “3 wythnos yn ôl”, dim dyddiad penodol | Mynegi dicter a chael pobl i rannu. |
| E | Sgwrsfot deallusrwydd artiffisial. Dim awdur dynol. | Medi 2026 | Ateb cwestiwn disgybl. Mae’n swnio’n sicr iawn. |
| F | Cadw, gwasanaeth amgylchedd hanesyddol Llywodraeth Cymru. Crynodeb gan awdur y wers. | Gwiriwyd Medi 2026 | Rhoi gwybodaeth swyddogol am y gyfraith a’r canllawiau. |
Every row answers who, when and why, and notices the details that matter later: who funds A, that C is selling something, that D has no date, and that F is a summary rather than the original wording. Evidences criterion 1.
| /5 | Dibynadwyedd: tystiolaeth | Dilysrwydd | Defnyddio? | |
|---|---|---|---|---|
| A | 5 | Awdur ac arbenigedd wedi’u henwi, dyddiad diweddar, dull clir (1,500 o dai, cofrestr y cyngor), ac mae’n rhestru ei gyfyngiadau ei hun. | Yn profi faint o dai a newidiodd enw mewn un sir (9%) a phwy sy’n newid (20% o ail gartrefi, 5% o brif gartrefi). Nid yw’n profi beth sy’n digwydd ledled Cymru, nac a ddylai’r gyfraith newid. | Byddwn |
| B | 3 | Gohebydd a dyddiad wedi’u henwi, dwy ochr, llefarydd y cyngor, map degwm 1840. Ond mae’r perchnogion yn ddienw. | Enghraifft fyw o un tŷ: da ar gyfer agoriad. Ni all un achos brofi maint y broblem. | Byddwn, fel enghraifft |
| C | 1 | Dim awdur. Budd masnachol: mae’n gorffen gyda hysbyseb. “Mae pawb yn gwybod hynny” yn lle tystiolaeth am brisiau. | Mae’r 90% yn cyfeirio at eu prynwyr nhw yn unig ac nid oes modd ei wirio. Yn dangos safbwynt y farchnad dai, dim mwy. | Gyda gofal: fel safbwynt, nid fel ffaith |
| D | 1 | Dienw, dim dyddiad, priflythrennau ac ebychnodau. Nid yw 2,300 o hoffiadau yn dystiolaeth. | “POB tŷ”: gorgyffredinoli. Mae A yn dangos 9% mewn un sir. Mae’n dangos cryfder teimlad yn unig. | Na fyddwn, fel tystiolaeth |
| E | 0 | Dim awdur, a “ffynhonnell” heb enw, teitl na dolen. Mae’r ddeddf yn anghywir (gweler Cam 3). | Mae’n ateb y cwestiwn yn uniongyrchol, ond mae’r atebion yn anghywir, felly nid yw’n ddilys. | Na fyddwn |
| F | 5 | Corff swyddogol, wedi’i wirio fis Medi 2026. Ond crynodeb gan awdur y wers yw hwn: rhaid darllen y dudalen wreiddiol cyn dyfynnu. | Yn ateb yn uniongyrchol beth mae’r gyfraith yn ei wneud nawr: rhestr a chanllawiau i “annog”, nid gwaharddiad. | Byddwn |
Meddylia: Nac ydy. Mae 90% yn debyg i’r 91% a gadwodd eu henw yn A, ond dim ond A sy’n dangos sut y cafodd y ffigur ei gasglu. Gallai C fod wedi dewis y ffigur sy’n helpu ei fusnes. Os yw’r ffigur yn wir, dylwn i ddyfynnu A, nid C.
No. The 90% is close to the 91% who kept their name in source A, but only A shows how its figure was collected. C could have chosen the figure that suits its business. If the figure is true, I should quote A, not C.
Every judgement is backed by a detail from the source. The pupil keeps reliability and validity apart: B is trustworthy but can only prove one case; A is trustworthy but only for one county; C’s figure may even be right but the source is still weak. The “Meddylia” answer shows mature judgement: a matching number does not make a biased source reliable. Evidences criteria 1 and 2.
| Honiad | Beth mae’r ffynonellau eraill yn ei ddweud? |
|---|---|
| “Deddf Enwau Lleoedd (Cymru) 2019 ... rhaid cael caniatâd y cyngor” | Anghywir. Mae F yn enwi’r gyfraith go iawn: Deddf yr Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2023, sy’n gofyn am restr o enwau. Mae’r canllawiau’n dweud y dylai cynghorau annog perchnogion i gadw enw, nid gwrthod caniatâd. Mae B yn cadarnhau: “nad oes dim yn y gyfraith sy’n rhwystro perchennog”. Nid yw’r ddeddf 2019 yn bodoli: dyfeisiodd y sgwrsfot hi. |
| “mae 40% o enwau tai Cymraeg wedi diflannu ers 2000” | Dim tystiolaeth. Mae A yn dangos 9% mewn un sir rhwng 2016 a 2025. Nid oes modd dod o hyd i “astudiaeth prifysgol, 2021”: dim enw, teitl na dolen. |
(b) Yn gyntaf, gofyn i’r sgwrsfot am gyfeirnod llawn ac yna chwilio amdano: os nad yw’n bodoli, peidio â’i ddefnyddio. Yn ail, gwirio unrhyw honiad am y gyfraith ar wefan swyddogol, fel Cadw neu legislation.gov.uk. Mae sgwrsfot yn dda ar gyfer awgrymu termau chwilio neu gwestiynau i ymchwilio iddyn nhw, ond nid yw’n ffynhonnell ynddo’i hun.
(a) The 2019 Act does not exist: F names the real law, a 2023 Act that requires a list, and the guidance says councils should encourage owners to keep names, not refuse permission; B confirms nothing in law stops an owner. The 40% has no traceable source and clashes with A’s 9% in one county. (b) First, ask the chatbot for a full reference and search for it; if it does not exist, do not use the claim. Second, check any claim about the law on an official site such as Cadw or legislation.gov.uk. A chatbot is useful for suggesting search terms or questions, but it is not a source in itself.
The pupil checks each claim against two other sources (lateral reading) rather than trusting the confident tone, spots that the citation cannot be traced, and states both the benefit and the limit of the tool. This is considering the benefits and limitations of digital tools and information sources. Evidences criterion 3.
Pugh, R. (2026) Enwau tai mewn perygl? Astudiaeth o werthiant tai, 2016 i 2025. Arsyllfa Enwau Cymru.
Ifan, S. (2024) ‘Nant yr Eira’ yn troi’n ‘Snowy Creek’: siom yng Nghwm Eirlys. Newyddion y Glannau, 14 Mai. Cyrchwyd: 29 Medi 2026.
Cadw (d.d.) Historic place names. cadw.gov.wales/advice-support/placemaking/historic-place-names. Cyrchwyd: 29 Medi 2026.
Ar lafar: “Yn ôl astudiaeth gan Arsyllfa Enwau Cymru yn 2026, newidiwyd enw un o bob pum tŷ a brynwyd fel ail gartref.”
Same pattern every time, with (d.d.) used honestly where Cadw’s page shows no date. The spoken citation names the organisation and year and turns 20% into “one in five”, which is easier to hear. In a real presentation A and B would need “invented for practice” added, since they are not real publications. Evidences criterion 4.
| Agoriad (bachyn) | Nant yr Eira yn troi’n Snowy Creek (B) · enw ar fap degwm 1840 · “Beth mae enw eich stryd chi’n ei ddweud?” |
|---|---|
| Pwynt 1 + ffynhonnell | Maint: 135 o 1,500 o dai = 9% (A) · 80% o’r rheini yn cael enw Saesneg (A) |
| Pwynt 2 + ffynhonnell | Pwy sy’n newid? Ail gartrefi 20%, prif gartrefi 5%: 4 gwaith yn uwch (A) |
| Pwynt 3 + ffynhonnell | Y gyfraith nawr: Deddf 2023, rhestr, bron i 350,000 o gofnodion (F) · cynghorau’n “annog”, dim gwaharddiad (F, B) |
| Safbwynt arall | Hawl perchennog i ddewis · ymwelwyr yn methu ynganu na chwilio ar-lein (B) · asiantau tai: pryder am brisiau, ond dim tystiolaeth (C, budd masnachol) |
| Rhybudd am dystiolaeth wan | “POB tŷ” (D) yn erbyn 9% (A) · sgwrsfot: “Deddf 2019” ddim yn bodoli (E) |
| Fy marn i, a pham | Ie, ond yn gymedrol: caniatâd cyn newid enw sydd ar y Rhestr · ail gartrefi = y risg fwyaf (A) · addysg ac arwyddion dwyieithog, nid dirwyon |
| Techneg rethregol | Trosiad: enwau = “map o’n hanes” · triawd: “tŷ, teulu, tirlun” · cwestiwn rhethregol yn yr agoriad |
| Diweddglo | Yn ôl at Nant yr Eira · “Pan fydd yr enw’n mynd, mae’r stori’n mynd hefyd” (B) |
Short bullets, not sentences, so the pupil has to speak rather than read, as the specification requires. Every fact carries its source letter, the plan moves from a vivid example to evidence of scale, then the current law, the other side, and a personal view that is limited by what the evidence shows (second homes are the main risk, so the proposal targets them). It even plans to tell the audience which evidence is weak, which is how reliability and validity are “discussed” in the presentation itself. Evidences criteria 2 and 5.