← Pob cymhwyster

Y sgiliau digidol yn y cymhwyster hwn

1. Carrying out online secondary research, judging sources and keeping a research log

   Asesu: Mewn gwaith cwrs (asesiad di-arholiad)

   Learners research a business in their locality (Unit 2) and an entrepreneurial idea (Unit 4) using primary and secondary research, with the internet named as a secondary source. Unit 4 lists a secondary research log as one of the research tools learners design and use.

   DCF: Cyrchu, chwilio a chynllunio cynnwys digidol

   Paratoi disgyblion

   Blwyddyn 7

   In a lesson on local shops, pupils use keyword searches to find three facts about a well-known Welsh business and bookmark the pages they used in a shared OneNote page.

   Blwyddyn 8

   Pupils compare a company's own website with a news article about the same company and rate each one for author, date and possible bias before using it.

   Blwyddyn 9

   Pupils keep a secondary research log in Excel (link, date accessed, author, reliability rating) while researching a local business, using advanced searches such as site:gov.wales.

   Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r FCD

   Ble mae yn y fanyleb: Unit 2, Section 2.2.1, page 22; Unit 3, Section 3.4.1, page 31; Unit 4, Section 4.2.3, page 37

   “undertake primary and secondary research”

   Cam cynnydd 3

   • Rwy'n gallu addasu geiriau allweddol a thechnegau chwilio er mwyn dod o hyd i wybodaeth berthnasol.

   • Rwy'n gallu dechrau cyfeirnodi ffynonellau a ddefnyddir yn fy ngwaith, ac ystyried a yw’r cynnwys yn ddibynadwy.

   • Rwy'n gallu storio canlyniadau chwilio i’w defnyddio yn y dyfodol, e.e. creu nod tudalen, ychwanegu at ffefrynnau.

   Cam cynnydd 4

   • Rwy'n gallu chwilio amrywiaeth o ffynonellau gan ddefnyddio technegau chwilio perthnasol a mwy cymhleth.

   • Rwy'n gallu defnyddio ystod o chwiliadau cymhleth yn annibynnol, e.e. a/neu/+/-/ddim.

   • Rwy'n gallu gwerthuso dibynadwyedd ffynonellau gwybodaeth gan gyfiawnhau fy marn a’m rhesymau dros ddewisiadau, a chyfeirnodi gwaith gan ddefnyddio dulliau priodol.

   Cam cynnydd 5

   • Rwy'n gallu chwilio’n effeithlon am wybodaeth ar gyfer fy ngwaith digidol a gwerthuso dibynadwyedd ffynonellau gwybodaeth, gan gyfiawnhau fy marn a’m rhesymau dros fy newisiadau, ac rwy'n gallu cyfeirnodi gwaith gan ddefnyddio dulliau priodol.

   • Rwy'n gallu ystyried manteision a chyfyngiadau dulliau a ffynonellau gwybodaeth digidol a’r canlyniadau rwy’n eu cynhyrchu ac yna defnyddio’r canlyniadau hyn fel sail i feirniadu ansawdd fy ngwaith digidol yn y dyfodol.

2. Designing an online questionnaire to collect market research data

   Asesu: Mewn gwaith cwrs (asesiad di-arholiad)

   For Unit 4 learners must design and use their own market research tools, such as questionnaires and interview questions, with an appropriate sample. An online form is the natural way to build and send these.

   DCF: Llythrennedd gwybodaeth a data

   Paratoi disgyblion

   Blwyddyn 7

   Pupils design a five-question Microsoft Forms survey on which snacks the school tuck shop should sell, using multiple choice and rating questions.

   Blwyddyn 8

   Pupils build a Forms questionnaire for a class enterprise idea, test it on another group and rewrite any unclear questions before sending it to the year group.

   Blwyddyn 9

   Pupils design a market research questionnaire in Forms with closed, open and rating questions for a new product idea, decide who to sample, then export the responses to Excel.

   Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r FCD

   Ble mae yn y fanyleb: Unit 4, Section 4.2.3, page 37

   “design and use appropriate market research tools to collect data for entrepreneurial opportunities”

   Cam cynnydd 3

   • Rwy'n gallu creu, mireinio a dadansoddi setiau data mewn tablau, siartiau, taenlenni a chronfeydd data i brofi neu gefnogi ymchwiliad.

   Cam cynnydd 4

   • Rwy'n gallu creu ffurflen casglu data, casglu data, chwilio data a chreu cronfa ddata a thaenlen gan ddefnyddio dull mewnbynnu data priodol.

   Cam cynnydd 5

   • Rwy'n gallu defnyddio rhaglenni priodol i greu tystiolaeth ystadegol yn seiliedig ar ddata a gasglwyd gen i/senario a nodwyd a chyfiawnhau’r rhesymeg.

3. Presenting market research data in graphs and charts

   Asesu: Mewn gwaith cwrs (asesiad di-arholiad)

   Learners must present qualitative and quantitative data in appropriate formats in Unit 2, and present their own market research data, including graphs and charts, in Unit 4.

   DCF: Llythrennedd gwybodaeth a data, Gwerthuso a gwella cynnwys digidol

   Paratoi disgyblion

   Blwyddyn 7

   Pupils enter class survey results on favourite brands into Excel and create a bar chart with a title and axis labels.

   Blwyddyn 8

   Pupils choose between a pie chart and a bar chart in Excel for the same survey results and write one sentence explaining their choice.

   Blwyddyn 9

   Pupils turn their Forms survey responses into Excel charts with titles, labels and percentages and paste them into a report with a caption under each chart.

   Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r FCD

   Ble mae yn y fanyleb: Unit 2, Section 2.2.2, page 22; Unit 4, Section 4.2.3, page 37

   “present data from market research data, including graphs and charts”

   Cam cynnydd 3

   • Rwy'n gallu creu, mireinio a dadansoddi setiau data mewn tablau, siartiau, taenlenni a chronfeydd data i brofi neu gefnogi ymchwiliad.

   • Rwy'n gallu sicrhau bod yr allbwn yn briodol at ddiben penodol.

   Cam cynnydd 4

   • Rwy'n gallu dadansoddi setiau data syml gan gynnwys grwpio data fel sy’n briodol.

   • Rwy'n gallu cyfiawnhau’r rhesymau dros ddewisiadau ac esbonio manteision ac anfanteision y gwahanol allbynnau digidol rwy’n eu creu.

   Cam cynnydd 5

   • Rwy'n gallu defnyddio rhaglenni priodol i greu tystiolaeth ystadegol yn seiliedig ar ddata a gasglwyd gen i/senario a nodwyd a chyfiawnhau’r rhesymeg.

   • Rwy'n gallu cyfiawnhau rhesymeg i gynulleidfaoedd beirniadol o ran cynllun a chynnwys fy ngwaith digidol.

4. Analysing and evaluating business data to reach judgements

   Asesu: Mewn gwaith cwrs (asesiad di-arholiad)

   Learners must analyse and interpret business data, think critically about it and make reasoned judgements based on it. This carries AO3 and AO4 marks in both NEA units.

   DCF: Llythrennedd gwybodaeth a data, Cyrchu, chwilio a chynllunio cynnwys digidol

   Paratoi disgyblion

   Blwyddyn 7

   Pupils use SUM and AVERAGE in Excel to find the most popular item in a tuck shop survey and write one sentence on what the result shows.

   Blwyddyn 8

   Pupils sort and filter a spreadsheet of monthly sales for a local business to find the best and worst months and suggest a reason for each.

   Blwyddyn 9

   Pupils analyse their own survey data in Excel, state a conclusion for their business idea and write one limitation of the data, such as a small sample.

   Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r FCD

   Ble mae yn y fanyleb: Unit 2, Sections 2.2.2 and 2.2.3, page 22

   “make reasoned judgements based on analysed business data”

   Cam cynnydd 3

   • Rwy'n gallu creu, mireinio a dadansoddi setiau data mewn tablau, siartiau, taenlenni a chronfeydd data i brofi neu gefnogi ymchwiliad.

   • Rwy'n gallu defnyddio ystod o fformiwlâu taenlenni, e.e. + - / x, swm, cyfartaledd, uchafswm, lleiafswm.

   Cam cynnydd 4

   • Rwy'n gallu dadansoddi setiau data syml gan gynnwys grwpio data fel sy’n briodol.

   • Rwy'n gallu dadansoddi setiau data mawr a nodi tueddiadau lle bo hynny’n briodol.

   Cam cynnydd 5

   • Rwy'n gallu defnyddio fy nata i esbonio ac ychwanegu dilysrwydd at gasgliadau a, lle y bo’n bosibl, addasu casgliadau a/neu ragdybiaeth.

   • Rwy'n gallu ystyried manteision a chyfyngiadau dulliau a ffynonellau gwybodaeth digidol a’r canlyniadau rwy’n eu cynhyrchu ac yna defnyddio’r canlyniadau hyn fel sail i feirniadu ansawdd fy ngwaith digidol yn y dyfodol.

5. Modelling costs, revenue, profit and cash flow in a spreadsheet

   Asesu: Yn yr arholiad ac mewn gwaith cwrs

   The Unit 4 proposal must include calculating costs, revenues and profit and creating a cash flow forecast, and Units 1 and 3 examine break-even, income statements and cash flow. The specification does not name spreadsheets, but a spreadsheet model is the obvious digital tool for the NEA forecast.

   DCF: Llythrennedd gwybodaeth a data, Datrys problemau a modelu

   Paratoi disgyblion

   Blwyddyn 7

   Pupils use Excel formulae to add up the costs and takings of a class cake sale and work out the profit.

   Blwyddyn 8

   Pupils build an Excel costs and revenue table for a school enterprise stall and change the selling price to see how the profit changes.

   Blwyddyn 9

   Pupils create a six-month cash flow forecast in Excel with formulae for net cash flow and opening and closing balances, then test what happens if sales fall.

   Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r FCD

   Ble mae yn y fanyleb: Unit 4, Section 4.2.1, page 37; Unit 3, Section 3.3.3, page 30; Unit 1, Section 1.7, page 18

   “creating a cash flow forecast”

   Cam cynnydd 3

   • Rwy'n gallu defnyddio ystod o fformiwlâu taenlenni, e.e. + - / x, swm, cyfartaledd, uchafswm, lleiafswm.

   • Rwy'n gallu creu a mireinio algorithmau a siartiau llif er mwyn datrys problemau, gan ddefnyddio nodweddion fel dolenni, gwerthoedd Boolean a fformiwlâu.

   Cam cynnydd 4

   • Rwy'n gallu creu model syml neu algorithm annibynnol.

   Cam cynnydd 5

   • Rwy'n gallu creu a dylunio modelau'n annibynnol, ac esbonio sut y maen nhw'n cynrychioli problemau yn y byd go iawn, e.e. dewis dull i gyfleu problem, megis siart lif neu daenlen, a'i ddefnyddio'n gywir.

6. Writing a structured business report in a word processor

   Asesu: Mewn gwaith cwrs (asesiad di-arholiad)

   Both NEA units end in a report: Unit 2 on a business in the locality and Unit 4 on the learner's entrepreneurial proposal. Learners need to combine text, tables, charts and figures into a formal document.

   DCF: Creu cynnwys digidol, Cyrchu, chwilio a chynllunio cynnwys digidol

   Paratoi disgyblion

   Blwyddyn 7

   Pupils write a one-page Word fact file on a local business using headings, bullet points and an inserted, cropped image.

   Blwyddyn 8

   Pupils write a short Word report on a class enterprise idea that uses heading styles, a table and an Excel chart.

   Blwyddyn 9

   Pupils produce a structured Word report with heading styles, an automatic contents table, captioned charts and a source list, and use comments to review a partner's draft.

   Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r FCD

   Ble mae yn y fanyleb: Section 3.2, Arrangements for non-examination assessment, pages 40 to 41

   “use their research findings to produce a report”

   Cam cynnydd 3

   • Rwy'n gallu defnyddio ystod o feddalwedd i ddewis, cynhyrchu a golygu ystod o gydrannau aml-gyfrwng at ddiben penodol, megis:

     • testun a delweddau, e.e. fformatio testun (print trwm, tanlinellu, italig, uwcholeuo); gosod a golygu blychau testun; colofnau; defnyddio offer mireinio (gwirydd sillafu, chwilio a disodli); lapio geiriau; tocio; newid maint a siâp; newid delweddau; ychwanegu effeithiau; byrhau a hollti clipiau sain a fideo; rhoi effeithiau ar ddiwedd sleidiau; defnyddio techneg ‘croen winwnsyn’
     • cyflwyniad, e.e. cyfeiriad y dudalen; animeiddio; rhoi effeithiau ar ddiwedd sleidiau; dileu ac addasu delweddau; defnyddio cefndir; defnyddio botymau gweithredu i greu hyperddolen; ymgorffori gwrthrychau.

   • Rwy'n gallu creu a chynllunio gwaith yn annibynnol cyn dechrau ar dasg ddigidol.

   Cam cynnydd 4

   • Rwy'n gallu archwilio a datblygu ystod o strwythurau dogfennau testun ffurfiol ar gyfer gwahanol gynulleidfaoedd a dibenion.

   • Rwy'n gallu dewis a defnyddio amrywiaeth o dechnegau cynllunio yn effeithiol.

   Cam cynnydd 5

   • Rwy'n gallu creu dogfennau testun ffurfiol ar gyfer cynulleidfa broffesiynol, gan gynnwys defnyddio offer adolygu cydweithredol fel rhan o’r gweithgareddau hyn.

   • Rwy'n gallu defnyddio offer cyfeirnodi a mynegeio priodol i wella dogfennau.

   • Rwy'n gallu cynllunio fy ngwaith digidol yn effeithiol, a hynny mewn ffordd cynyddol gymhleth.

7. Preparing and submitting NEA work as digital files

   Asesu: Mewn gwaith cwrs (asesiad di-arholiad)

   Both NEA units must be submitted digitally, either typed or handwritten and scanned. Learners need to save, name, convert and upload files reliably.

   DCF: Cyfnewid a rhannu gwybodaeth

   Paratoi disgyblion

   Blwyddyn 7

   Pupils save their work in a named OneDrive folder for the subject using a clear file name and hand it in through a Teams assignment.

   Blwyddyn 8

   Pupils photograph a handwritten plan with the Office Lens or Teams camera, save it as a PDF and attach it to their assignment.

   Blwyddyn 9

   Pupils combine a typed report and a scanned sketch into one PDF, check it opens correctly, and use version history to recover an earlier draft.

   Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r FCD

   Ble mae yn y fanyleb: Section 3.2, Unit 2 (page 40) and Unit 4 (page 41)

   “Assessments must be submitted digitally (they may be hand written and scanned, or completed digitally).”

   Cam cynnydd 3

   • Rwy'n gallu rheoli ffeiliau a ffolderi yn lleol neu ar-lein, e.e. symud ffeiliau i ffolder.

   • Rwy'n gallu lanlwytho ffeiliau o yriant lleol i storfa ar-lein.

   Cam cynnydd 4

   • Rwy'n gallu defnyddio dulliau rheoli ffeiliau datblygedig, e.e. hanes fersiynau, adfer y fersiwn flaenorol, tagio, cywasgu.

   Cam cynnydd 5

   • Rwy'n gallu gwneud penderfyniadau deallus am fathau o ffeiliau a deall materion yn ymwneud â chydweddoldeb, e.e. anawsterau golygu ffeiliau PDF, y gwahaniaethau rhwng ffeiliau sain.

8. Understanding digital marketing and how businesses use customer data

   Asesu: Yn yr arholiad

   Learners must know how technology has changed promotion, including AI, augmented and virtual reality, digital, mobile, pop-up and search engine adverts and social media marketing. Market research content also names loyalty card data and the internet.

   DCF: Iechyd a lles, Cyfathrebu, Hunaniaeth, delwedd ac enw da

   Paratoi disgyblion

   Blwyddyn 7

   Pupils annotate screenshots of pop-up and social media adverts to show the features designed to grab their attention.

   Blwyddyn 8

   Pupils compare a printed leaflet with an Instagram advert for the same product and explain which suits a teenage audience better and why.

   Blwyddyn 9

   Pupils investigate how a supermarket loyalty app uses customer data, reading the relevant part of its privacy policy, and discuss whether targeted adverts are fair.

   Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r FCD

   Ble mae yn y fanyleb: Unit 3, Section 3.4.3, page 32; Unit 3, Section 3.4.1, page 31

   “Learners should know how technology has impacted on promotional activities”

   Cam cynnydd 3

   • Rwy'n gallu adnabod elfennau marchnata sydd wedi’u dylunio i dynnu fy sylw.

   • Rwy'n gallu dangos dealltwriaeth o fanteision ac anfanteision gwahanol ffurfiau ar gyfathrebu ar-lein a phryd y mae'n briodol eu defnyddio, e.e. esbonio pryd y gallai cynadledda fideo fod yn fwy priodol nag e-bost, ac fel arall; esbonio manteision ac anfanteision defnyddio negeseuon sydyn mewn cyd-destunau cymdeithasol; siarad am ddiben a chynulleidfa.

   Cam cynnydd 4

   • Rwy'n gallu gwneud dewisiadau deallus wrth wneud dewisiadau ar-lein, gan gynnwys prynu pethau ar apiau a chlicio ar hysbysebion.

   • Rwy'n gallu nodi stereoteipiau a’u heffaith mewn amrywiaeth o gyfryngau.

   Cam cynnydd 5

   • Rwy'n gallu gwneud defnydd o wahanol wasanaethau cyfathrebu ar-lein at ddibenion penodol, a myfyrio arnyn nhw, gan gyfiawnhau'r dewisiadau a wneir yn seiliedig ar ba mor briodol ydyn nhw i drosglwyddo'r wybodaeth.

   • Rwy'n gallu adnabod y risgiau a'r defnydd o ddata/gwasanaethau ar ddyfeisiau personol, o fewn telerau ac amodau ystod o wasanaethau meddalwedd a gwe, a nodi sut y mae sefydliadau yn sicrhau eu bod yn cydymffurfio â rheolau data wrth ddefnyddio cynhyrchion amlwladol.

9. Understanding business technology and its wider impact

   Asesu: Yn yr arholiad ac mewn gwaith cwrs

   The Business and technology theme covers 3D printing, AI, automation, cloud storage, digitisation, e-commerce, EPOS, online payments, QR codes, robotics and social media, and their impact on society, customers, employees and the environment. Unit 1 covers e-commerce and remote working, and Unit 3 covers CAD and CAM in production.

   DCF: Iechyd a lles, Hunaniaeth, delwedd ac enw da

   Paratoi disgyblion

   Blwyddyn 7

   Pupils sort photos of card readers, QR codes, self-checkouts and warehouse robots by how each helps a business and how each affects workers.

   Blwyddyn 8

   Pupils map how a local takeaway uses online ordering, card payments and social media, then give one benefit and one risk for customers.

   Blwyddyn 9

   Pupils research how one business uses AI or automation and write a balanced paragraph on its impact on employees, customers and the environment.

   Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r FCD

   Ble mae yn y fanyleb: Unit 2, Section 2.3c, page 25; Unit 1, Section 1.8.2, page 19; Unit 3, Section 3.6.1, page 34

   “types of technology that can be used by businesses”

   Cam cynnydd 3

   • Rwy'n gallu adnabod dylanwadau cadarnhaol a negyddol ehangach technoleg, e.e. ar fy mywyd, ar gymdeithas, ar yr amgylchedd.

   Cam cynnydd 4

   • Rwy'n gallu myfyrio ar rôl y cyfryngau digidol yn fy mywyd a’m harferion.

   • Rwy'n gallu defnyddio strategaethau ar gyfer gwarchod fy hun rhag cael fy hunaniaeth wedi'i ddwyn ar-lein a rhag sgamiau sy'n ceisio cael mynediad at fy ngwybodaeth bersonol ar-lein.

   Cam cynnydd 5

   • Rwy'n gallu pennu a disgrifio polisïau diogelu data amrywiaeth o sefydliadau o wahanol wledydd, a sut y mae hyn yn effeithio ar eu ffordd o weithio.

   • Rwy'n gallu deall y cyfrifoldebau cyfreithiol o ran cael gwared ar dechnoleg a’r effaith amgylcheddol sydd ynghlwm wrth hynny.

10. Understanding copyright and intellectual property

    Asesu: Yn yr arholiad

    Learners must understand intellectual property law, including copyright, patents and trademarks, as a legal factor affecting businesses. This links directly to using and protecting digital content such as logos, images and music.

    DCF: Hawliau digidol, trwyddedu a pherchenogaeth

    Paratoi disgyblion

    Blwyddyn 7

    Pupils design a logo for a class business in PowerPoint and check that any images they use are free to use under a Creative Commons licence.

    Blwyddyn 8

    Pupils compare well-known trademarks with copycat products found online and discuss why businesses protect their brands.

    Blwyddyn 9

    Pupils examine a case where a business used a photo or song online without permission and decide what copyright law says it should have done instead.

    Dangos geiriad y fanyleb a datganiadau'r FCD

    Ble mae yn y fanyleb: Unit 3, Section 3.2.2, page 28

    “intellectual property law, including:”

    Cam cynnydd 3

    • Rwy'n gallu deall mai llên-ladrad yw copïo gwaith eraill a'i gyflwyno fel fy ngwaith fy hun.

    • Rwy'n gallu deall y gellir golygu delweddau'n ddigidol ac yn gallu trafod yr hawliau a'r caniatadau sydd ynghlwm wrth hyn.

    Cam cynnydd 4

    • Rwy'n gallu deall hawlfraint ac esbonio elfennau cyfreithiol a moesegol parchu gwaith creadigol, e.e. ystyried goblygiadau moesegol a chyfreithiol lladrad a llên-ladrad a gwybod bod hynny'n anghyfrifol ac yn amharchus, ac rwy'n gallu defnyddio fy nealltwriaeth o’r rheolau a’r rheoliadau mewn gwahanol senarios.

    • Rwy'n gallu ymddwyn yn gyfrifol fel curadur a defnyddiwr gwaith creadigol, e.e. ystyried penderfyniadau y mae’r crewyr yn eu gwneud wrth arfer eu hawliau a’u cyfrifoldebau creadigol, gan ystyried materion moesegol, bywyd go iawn.

    Cam cynnydd 5

    • Rwy'n gallu nodi'r pwyntiau allweddol sydd eu hangen i ddefnydd o waith creadigol gael ei ystyried yn ddefnydd teg ac i gydymffurfio â deddfau diogelu data drwy archwilio'r ystyriaethau cyfreithiol a moesegol sydd ynghlwm wrth ddefnyddio gwaith creadigol pobl eraill.

    • Rwy'n gallu deall y dadleuon cyfreithiol a moesegol sy'n gysylltiedig â defnyddio gwaith creadigol pobl eraill; ac rwy'n ystyried safbwyntiau’r crëwr gwreiddiol, cynulleidfaoedd posibl, a'r gymuned ehangach wrth ddefnyddio deunyddiau sy'n perthyn i eraill.

Ffynhonnell: WJEC GCSE Business specification, Version 4, September 2025 (teaching from 2025, for award from 2027).